Zomertour: van hevige Heimweeën tot prille Wonderen
Op zondag 4 augustus signeer ik Heimweeën op de Boekenmarkt 2024 in Hof ter Welle (Anna Piersdreef 2, 9120 Beveren), van 10 tot 18u. De eerste 10 kopers krijgen een unieke boekenlegger.
Op zondag 11 augustus signeer ik Heimweeën in Lillo Boekendorp (Kazerneplein 2040 Lillo) van 10 tot 17u. De eerste 10 kopers krijgen een unieke boekenlegger met droogbloemen uit Hof ter Walle.
Op zondag 18 augustus signeer ik Heimweeën tijdens de 48ste Scheldewijding en Doelse Feesten aan De Doolen (tussen 13u en 15u). De eerste 20 kopers krijgen een unieke boekenlegger met droogbloemen uit Hof ter Walle.
Op zondag 18 augustus tijdens de 48ste Scheldewijding en Doelse Feesten leid ik een erfgoedwandeling, begeleid op trekzak door Diederik Timmermans. Het evenement is gratis. We verzamelen om 11u aan de kerk van Doel.
Andere data worden nog meegedeeld.
En toch schijnt de zon …
Als je rust toelaat in je tuin en alles laat samenwerken, zijn er wonderen mogelijk. Wat wij wonderen noemen, maar gewoon natuur is. Samen met mijn dochter wil ik deze idee tot wasdom laten komen in de polder. Rust en kalme werkzaamheid, samen met de natuur. Wonen in de natuur. Leven in erfgoed. Een rustpunt naast de haven.
“De waarde van het historische Hof ter Walle ligt er onder meer in dat het een vertegenwoordiger is van een tijdperk dat – slechts schijnbaar – achter ons ligt. De voetsporen van de laatste boer zijn nog zichtbaar in de klei. Respect voor zijn persoon en werk is daarom maar normaal. Juist de uniciteit en authenticiteit van deze hoeve opent een ganse wereld voor ons. Hof ter Walle is een poort, een taal die ons doet communiceren met (mensen uit) een vroeger tijdperk. Deze communicatie is pas echte communicatie wanneer het unieke van het gebouw wordt gerespecteerd. De verleiding bestaat dit gebouw geschikt te maken voor zijn nieuwe functie als publieksruimte, of dat nu museum, expositieruimte of natuureducatief centrum is. Om zo’n publieksruimte te realiseren is er elektriciteit, water, toiletruimte en misschien een harde ondergrond nodig. Het is onmogelijk aan al deze voorwaarden te voldoen – zelfs al maak je een glazen vloer zoals boven de historische rails van Tour & Taxis – zonder het unieke karakter van dit gebouw te verliezen en dus ook zijn unieke waarde als poort tot dat schijnbaar verloren tijdperk.
In de erfgoedwereld is de context even belangrijk als het object zelf. De context in Hof ter Walle houdt ook in: het behoud van de authentieke sfeer. In een hoeve is de geur van houten balken en stof op die balken, de geur van gemaaid hooi, stro en koeien en paarden op stal een essentieel gegeven. Geur is een directer herinneringsinstrument dan het oog. De geur is het ‘oudste’ zintuig en het meest hardnekkige. Ouderen met dementie herkennen familieleden soms enkel via hun lijfgeur. Een geur kan ons plots leiden naar een vergeten herinnering uit onze kindertijd.
In het gelauwerde Ieperse museum ‘In Flanders Fields’ zijn geuren – van mosterdgas en rook – prominent aanwezig en niet alleen voor de sensatie. Wil men van Hof ter Walle een poort maken tot het échte verleden – geen gereconstrueerd verleden – dan worden deze elementen best meegenomen in het verhaal van herbestemming. Hof ter Walle is daar uitermate voor geschikt. In het woonhuis kan een conciërgegezin wonen. Financieel en inhoudelijk is dit een voordelige operatie voor alle belanghebbenden. Het conciërgegezin verzorgt de erfdieren, vult de mestvaalt aan, onderhoudt de heemtuin, maait het gras, keert het hooi en tast dit op in de schuur. Kleinschalig natuurlijk, om het nabijgelegen natuurgebied niet te verstoren. Kleinschaligheid doet wel enigszins geweld aan de schaal van vroeger dagen: Hof ter Walle was een rijke hoeve en de schuur was één van de grootste in de polder. Om dit tot zijn recht te doen komen kan je in de schuur het rijke leven op de boerderij uitbeelden. De knechtenkamer wordt in haar oorspronkelijke staat hersteld. Op de tas ligt er hooi en stro, op de grond modder, stof, zand, stro of mest. Kasseien zijn kasseien, plassen zijn plassen, vuil is vuil. In de schuur staat het alaam waar het moet staan. Er is een wagenhok en soms wordt de kar de schuur ingereden voor aangepaste evenementen. Het graan wordt gedorst op de dorsvloer. Kinderen kunnen ravotten op de hooizolder. Deelname aan boerderijactiviteiten wordt voortdurend aangeboden: kruiwagens mest verrijden, de dieren voederen, de moestuin wieden… Dit alles om de totaalervaring niet te verliezen, de toegang tot het verleden open te houden, zo onmiddellijk mogelijk. De ‘bemiddeling’ staat zoveel mogelijk los van gebouwen, gebruiken, dagelijks leven en de verhalen, die zo ‘onmiddellijk’ als mogelijk worden aangeboden. Stof en kaf in de schuur, dood in de stal, tranen in een verhaal… zijn een wezenlijk onderdeel van het geheel! De onmiddellijkheid maakt het mogelijk dat er een sfeer van authenticiteit – heimelijkheid – wordt gecreëerd, waarin de ene bezoeker zich thuis voelt, de ander waarschijnlijk niet. Hij houdt er misschien een ongemakkelijk gevoel aan over. Dit is een uitdaging die moet aangegaan worden. Hof ter Walle is geen Disneyland. De polder is geen tropisch eiland. De winter is er hard. Het verhaal wordt verteld dicht bij de stoof, maar is daarom des te indringender. Het doet je nadenken over waar we vandaan komen… en daar gaat het om.”
Twaalf jaar geleden formuleerde ik deze droom. Twaalf jaar geleden, toen een
ingestorte schuur en een verlaten erf plots beschermd waren bij ministerieel decreet. De feniks zou geen feniks zijn, mocht hij niet uit zijn as kunnen
oprijzen. Het is vreemd en wondermooi om te zien dat het leven je kansen geeft. Het is nooit te laat. Ik verheug me al op de dag dat de boerenzwaluwen de stallen weer zullen invliegen. Ook zij keren terug. (Heimweeën, laatste bladzijde)
‘Odelen aan de Deelsch’ en veel meer …
De Doolen, Engelsesteenweg 8, DOEL
Zondag 19 MEI van 14 tot 17u
Maak Heimweeën en de nieuwe groteske satire – of is het een sprookje? – Odelen aan de Deelsch mee in het hart van Doel. Tijdens deze gezellige middag kan je ook genieten van de verhalen van mijn goede vriend Carl Van Dyck. Wij brengen afwisselend fragmenten uit ons literair universum en worden regelmatig brutaal onderbroken door doedelzakken, trekzakken en gezang van onze Vrijbuiterbende. Het zal alleen stil zijn wanneer wij allen tegelijk een teug nemen uit een diep glas gevuld met streekbier. Er zal dus altijd iets te beleven zijn. U kan er ook mijn boek – gesigneerd – meenemen naar huis. Maar niet alleen mijn boek. Ook vele andere, want in een belendend lokaal gaat onze jaarlijkse boekenmarkt door. Onbeduimelde nieuwe en beduimelde stokoude werken worden daar aangeboden voor een habbekrats. En waarom maak je geen wandeling door het dorp of breng je een bezoek aan ons prille voedselbos/herinneringsbos. Komt allen naar de gezellige haard van verzet, De Doolen, in Doel! Voor alle leeftijden (behalve sommige dranken). Er is een afgesloten speelplek voor kinderen (ook van alle leeftijden).
Literaire Lezing / gratis / Doel / Heimweeën / Ertsberg
ERFGOEDDAG 2024 in DOEL
Erfgoeddag 2024 op zondag 21 april… Dit jaar kan je Atelier De Nijs en het restauratieproject rond de schooltjalk Ortelius bezoeken (Pastorijstraat Doel) tussen 10 en 16u30. Ook het 17de-eeuwse Hooghuis is te bezichtigen. Ik signeer mijn boek Heimweeën vanaf 16u in De Doolen (Engelsesteenweg 8) bij de stoof en een Orval. Meer info over andere projecten rond erfgoed en herstel van de historische polder vind je op www.koesterdoel.be.
Conventie van Faro
Erfgoed is een mensenrecht!
De staart van de winter… en van de eerste boerenzwaluw
Pastinaaksoep of pastinaakvodka
De zon gaat onder. Een torenvalk hangt boven het glanshaverhooiland te bidden om prooi. Er kruipt daar beneden wat rond. Woelmuizen, veldmuizen en nog wat. Tien jaar terug was deze plek de moestuin van de boerderij. Nu is het een natuurgebiedje met zeldzame planten als kattendoorn en wilde peen. Ook pastinaak groeit hier welig. Althans in de zomer. Op dit moment is het vrij kaal, gezeismaaid. Elke keer ik er toekwam in de zomer wekte de geur van bloemen, gras en kruiden me op en vervulde me met werklust. Dat was ook nodig want onze droom om een permacultuurtuin te beginnen werd uitgedaagd. Aan de andere kant van het erf bevindt zich een cultuurhooiland met snelgroeiend productiegras. Daar begonnen we de moestuin aan te leggen, maar het was pionierswerk. Om de zware kleigrond te verfijnen vermengden we de grond met compost en gehakselde takken. Een proefperceel van enkele vierkante meters werd een groot succes. We hadden er aardbeien geplant. Aardbeien zijn kruipplanten en de uitlopers die we hadden meegebracht uit onze andere kleine stadstuin kropen en groeiden hier uitbundig. Een deel van de aardbeien smulden we zo op. Een ander deel werd uitgesteld geluk in de rumtobbe. Winters fruit met honing en rum. Heerlijk na een dag werken in de ijskou. 2023 was een tomatenjaar. Eén tomatenzaadje had blijkbaar de composteringsfase overleefd en meer dan honderd verse kerstomaten hebben we kunnen openbreken in onze mond. Ondertussen deed de mierikswortel wat hij doen moet: de grond vermalen. En vier selderplanten lieten nog tot diep in de winter zien dat ze blij waren met deze volle rijke grond. De plantjes had ik gevonden op een vensterbank van het districtshuis in Wilrijk. Achtergelaten door een onzorgvuldige stedeling na diens bezoek aan de wekelijkse markt. De oerprei van Davy van de Eetbare Bostuin, waar Gitte stage loopt, is nog pril maar is veelbelovend, want deze prei vermeerdert zichzelf. En vermeerderen blijft de boodschap. Sinds enkele maanden ligt er worteldoek rondom dit oerbed. We hebben een plek ter grootte van een klein tennisterrein afgepaald en bedekt. Het verstikte gras gaat in het voorjaar op de composthoop en de grond wordt gefreesd en klaargelegd voor nieuwe teelten. In de zomer van 2024 zal de moestuin pas echt een moestuin worden. En dat zal ook nodig zijn, want er zullen monden moeten gevoed worden. Monden van vrijwilligers die meehelpen aan de restauratie van de boerderijgebouweni en monden van bezoekers die de kans zullen krijgen een handje mee te helpen of een positief spoor achter te laten. Zo wordt het erf van Hof ter Walle een echte gedeelde samentuin en zo zal deze onmondige streek opnieuw voedsel krijgen en opleven na zovele traumatische decennia.
Certainly flowers have the easiest time on earth.
“I shall be one with nature, herb, and stone.”
Shelley would tell me. Shelley would be stunned;
The dullest Tommy hugs that fancy now.
“Pushing up daisies,” is their creed, you know.
To grain, then, go my fat, to buds my sap,
For all the usefulness there is in soap.
D’you think the Boche will ever stew man-soup?
Some day, no doubt, if . . .
Friend, be very sure
I shall be better off with plants that share
More peaceably the meadow and the shower.
Soft rains will touch me, — as they could touch once,
And nothing but the sun shall make me ware.
Your guns may crash around me. I’ll not hear;
Or, if I wince, I shall not know I wince.
Don’t take my soul’s poor comfort for your jest.
Soldiers may grow a soul when turned to fronds,
Deze verzen komen uit ‘A Terre’ van de Engelse oorlogsdichter Wilfred Owen. Owen werd tegen het einde van Wereldoorlog I behandeld voor shellshock in het Craiglockhart War Hospital. De therapie bestond daar onder andere uit het verbouwen van groenten. Deze eenvoudige methode om mensen opnieuw goed in hun vel te doen zitten was geïnspireerd door de Schot Patrick Geddes. ‘Door de gecombineerde effecten van de industrialisering en het stadsleven waren de onderlinge banden tussen de mensen en de plek waar ze woonden volgens hem verzwakt geraakt, en had dat zijn negatieve uitwerking op de maatschappelijke en individuele gezondheid niet gemist. De remedie daartegen was tuinieren, want volgens hem schiep dat een band tussen de mensen en de plek waar ze woonden.’ii Tuinieren was niet alleen een remedie voor de getraumatiseerde soldaten die uit de oorlog kwamen, maar was ook een troost voor hun kameraden die in de loopgraven de vijand afwachtten. De Amerikaanse journalist Carita Spencer keek in De Panne achter de Britse loopgraven: ‘Eerst hadden ze een moestuintje en daarna voor het mooi een bloementuintje, en daarna een kerkhofje, en daarna begon de hele reeks weer opnieuw.’iii
Wat is dat juist, die meerwaarde van tuinieren? Tuinieren brengt rust en houdt je bezig, maar tuinieren schrijft je vooral opnieuw in in de kringloop van het leven, zelfs als de dood daar deel van uitmaakt, want niet alle planten geven een oogst af. Misschien is dat het juist wat verlichting biedt: wonderen zijn niet vanzelfsprekend, maar wel altijd mogelijk, elk moment. Zorg en zelfzorg. Geduld en vertrouwen. Een plek laden met betekenis. Energie krijgen van je leefomgeving, lichamelijk en geestelijk. En wat die pastinaak betreft. Wil je er nu soep van of heb je wat geduld en drinken we volgende winter pastinaakvodka?
Ben je een organisatie of wil je gewoon met wat vrienden een toffe maar onderhoudende avond beleven dan kan je mij uitnodigen voor een lezing over Heimweeën en Wonderen met lichtbeelden. Eventueel ook met pastinaaksoep… De prijs spreken we onderling af. Mail mij op oannes2@yahoo.co.uk.
iHerita zal het beheer van Hof ter Walle op zich nemen. En dus ook de restauratie.
iiSue Stuart-Smith, Tuinieren voor de geest, De Bezige Bij, Amsterdam, 2020, p. 214
iiiIbidem, p. 207
Welkom allemaal!
In dit veldboek zal je van dichtbij kunnen volgen hoe hof en gebouwen van Hof ter Walle terug tot leven worden gewekt. Dagboekberichten, beelden, filmpjes, beschouwingen en verhalen nemen je mee in een wereld van verlies en terugkeer, van vergaan en opstaan, van restauratie en regeneratie. Deze blog wil de focus verleggen van decennia van conflict tussen mens, natuur, landbouw, landschap, haven, industrie en erfgoed in de polders rond Doel naar de hobbelige weg die voor ons ligt, de weg van herstel van de balans tussen mens en omgeving. Deze blog neemt je mee in de polders rond Doel, maar zal geen omwegen mijden, want leren doen we overal. Wij huldigen een holistische kijk op de dingen. Menselijk welzijn kan niet zonder dat van de natuur rondom ons. Erfgoedzorg kan niet zonder leven in erfgoed. Landbouw kan niet zonder natuur. Welvaart kan niet zonder welbevinden. Wie zijn eigen onmiddellijke leefomgeving voor lief neemt, kan wonderen verrichten. En Wonderen zal dan ook het vervolg worden op Heimweeën.
Over het blog
In Veldboek volg je de groeischeuten en groeipijnen van het erf van Hof ter Walle en van het boek Wonderen. Je kan je ook inschrijven voor de nieuwsbrief met bijzondere verhalen en veel meer. De nieuwsbrief verschijnt 4 keer per jaar. Laat je email hier achter.
Nieuwsbrief
Schrijf je in voor de nieuwsbrief.
Ontworpen met WordPress.com
Hier groeit een erf... én een boek. 